Tại sao bị rạn da bụng, rạn da đùi? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Rạn da bụng và đùi thường xuất hiện khi cơ thể phát triển hoặc thay đổi kích thước nhanh, chẳng hạn trong thai kỳ, tuổi dậy thì và giai đoạn tăng cân. Nội tiết, tính nhạy cảm của mô liên kết và tiền sử gia đình cũng góp phần quyết định ai dễ bị rạn.

Không có cách nào bảo đảm phòng ngừa hoàn toàn. Chăm sóc hợp lý giúp bảo vệ da và hạn chế những yếu tố có thể điều chỉnh, nhưng người đã dưỡng da đều vẫn có thể xuất hiện rạn.

Vì sao rạn thường xuất hiện ở bụng và đùi?

Bụng và đùi là những vùng có thể thay đổi đáng kể về kích thước trong các giai đoạn khác nhau. Rạn xuất hiện khi sự thích nghi của da chịu ảnh hưởng đồng thời của nhiều yếu tố, không chỉ do một con số cân nặng.

Vị trí cũng không xác định nguyên nhân duy nhất. Rạn bụng có thể liên quan thai kỳ hoặc tăng cân; rạn đùi có thể xuất hiện trong tuổi dậy thì, thay đổi khối cơ hoặc những hoàn cảnh khác.

Khi xem một vết rạn, cần đặt nó vào diễn tiến của cơ thể: xuất hiện từ bao giờ, lúc đó có tăng chiều cao, thay đổi cân nặng hoặc dùng thuốc không? Những thông tin này hữu ích hơn việc chỉ tìm một sản phẩm “đặc trị vùng đùi”.

Nguyên nhân thường gặp của rạn da bụng

Mang thai

Thai kỳ làm thay đổi kích thước vùng bụng và môi trường nội tiết. Rạn thường được nhận thấy khi thai lớn dần, nhưng thời điểm xuất hiện khác nhau giữa từng người.

NHS ghi nhận rạn trong thai kỳ có liên quan đến thay đổi nội tiết và mức tăng cân. Tuy nhiên, người tăng cân phù hợp vẫn có thể bị rạn, nên không thể lấy vết rạn để đánh giá người mẹ đã chăm sóc thai kỳ tốt hay chưa.

Sau sinh, màu có thể nhạt dần trong khi các đường rạn vẫn còn. Việc bụng nhỏ lại không bảo đảm bề mặt da trở về như trước mang thai.

Tăng cân hoặc thay đổi hình thể

Tăng cân nhanh có thể khiến rạn rõ hơn ở những vùng tăng kích thước. Người giảm cân sau đó có thể nhận ra các đường đã hình thành trước đây, đặc biệt khi chú ý đến bề mặt da nhiều hơn.

Nếu rạn xuất hiện trong quá trình quản lý cân nặng, cần tiếp tục kế hoạch sức khỏe phù hợp. Không nên tăng cân trở lại để cố làm căng hoặc che đường rạn.

Vì sao có rạn da đùi dù không béo?

Người có cân nặng bình thường vẫn có thể bị rạn. Ở tuổi dậy thì, sự phát triển chiều cao và thay đổi hình thể có thể đi kèm những đường rạn ở đùi, mông hoặc các vùng khác.

Tăng khối cơ nhanh cũng là bối cảnh có thể gặp. Điều này không có nghĩa tập luyện thông thường gây hại cho da hoặc cần ngừng vận động.

NHS liệt kê dậy thì, thay đổi cân nặng và một số yếu tố khác trong các nguyên nhân rạn. Vì vậy, quan niệm “chỉ người béo mới bị rạn đùi” là không đúng.

Với thanh thiếu niên, nên trao đổi về thay đổi cơ thể một cách bình thường. Những nhận xét như “da hỏng” hoặc “tăng cân quá mức” có thể tạo thêm lo lắng khi chưa có đánh giá thực tế.

Thuốc và bệnh lý có thể góp phần gây rạn

Corticosteroid

Thuốc bôi corticosteroid mạnh, dùng kéo dài hoặc không đúng vị trí có thể gây mỏng da và rạn. Nguy cơ phụ thuộc độ mạnh, thời gian và cách sử dụng.

Kem trộn hoặc sản phẩm không công bố rõ thành phần gây khó khăn trong việc nhận diện nguy cơ. Khi xuất hiện rạn kèm da mỏng, dễ bầm, hãy mang sản phẩm đi kiểm tra.

Corticosteroid có vai trò điều trị nhiều bệnh khi dùng đúng. Nếu được kê thuốc uống hoặc thuốc bôi, không tự bỏ điều trị; cần trao đổi cách dùng phù hợp với bác sĩ.

Tình trạng tăng cortisol

Rạn rộng, tím đậm xuất hiện cùng dễ bầm, yếu cơ hoặc những biểu hiện toàn thân có thể gợi ý cần đánh giá nội tiết. Bác sĩ sẽ quyết định có cần kiểm tra hội chứng Cushing hay không.

Chỉ một vết rạn tím không đủ chẩn đoán. Cũng không cần xét nghiệm cortisol cho tất cả người có rạn bụng hoặc đùi.

Có thể phòng ngừa rạn da bằng cách nào?

Giữ thay đổi cân nặng ở mức phù hợp

Với người trưởng thành, nên quản lý cân nặng bằng kế hoạch dinh dưỡng và vận động có thể duy trì. Tránh chạy theo các đợt tăng, giảm quá nhanh chỉ vì mục tiêu thẩm mỹ ngắn hạn.

Trong thai kỳ, mục tiêu tăng cân cần dựa trên tình trạng trước mang thai và theo dõi sản khoa. Không tự ăn kiêng để giữ bụng nhỏ hoặc tránh rạn, vì tăng cân không đủ cũng có thể gây vấn đề cho thai kỳ.

Dưỡng ẩm với mục tiêu thực tế

Dưỡng ẩm có thể giúp vùng da khô dễ chịu hơn. Có thể chọn công thức đơn giản, dung nạp tốt và phù hợp thai kỳ nếu đang mang thai.

Tuy nhiên, tổng quan Cochrane chưa tìm thấy bằng chứng chất lượng cao ủng hộ các chế phẩm bôi để phòng rạn trong thai kỳ. Dữ liệu này không cho phép hứa rằng bôi dầu hoặc kem đều đặn sẽ chắc chắn không rạn.

Khi mua sản phẩm, nên cân nhắc khả năng dung nạp và ngân sách. Không cần chọn loại đắt nhất chỉ vì lo rằng dùng ít tiền hơn sẽ khiến da bị rạn.

Ăn uống phù hợp, không tự dùng “viên chống rạn”

Một khẩu phần đầy đủ có ích cho sức khỏe chung. Chưa có căn cứ để xem một món ăn hoặc thực phẩm bổ sung riêng lẻ là biện pháp bảo đảm phòng rạn.

Với thai kỳ, các viên bổ sung cần theo hướng dẫn sản khoa. Không tự phối hợp nhiều sản phẩm vì lời quảng cáo “tăng đàn hồi từ bên trong”.

Phát hiện tác dụng phụ của thuốc

Khi dùng thuốc bôi kéo dài, hãy biết tên hoạt chất, vị trí được bôi và thời gian cần tái khám. Nếu không rõ sản phẩm đang chứa gì, nên hỏi lại trước khi tiếp tục sử dụng trên diện rộng.

Đây là một việc có thể chủ động thực hiện, thay vì chờ đến khi vùng da mỏng và xuất hiện nhiều đường rạn.

Những cách không nên làm để phòng rạn

Không chà xát mạnh với muối, chanh hoặc hỗn hợp gây nóng rát. Da bị kích ứng cần được chăm sóc, không nên xem cảm giác bỏng là dấu hiệu tăng đàn hồi.

Không tự dùng retinoid trong thai kỳ. Cũng không cần thực hiện thủ thuật thẩm mỹ chỉ vì lo rằng sau sinh sẽ mất cơ hội điều trị.

Nếu muốn can thiệp sau này, có thể ghi ảnh làm mốc và trao đổi thời điểm phù hợp. Điều trị là lựa chọn theo nhu cầu, không phải việc bắt buộc để cơ thể “đạt chuẩn”.

FAQ cùng BS Thảo

Mẹ tôi bị rạn, tôi có chắc sẽ bị không?

BS Thảo: Tiền sử gia đình là một yếu tố nguy cơ, nhưng không dự đoán chắc chắn. Bạn vẫn nên chăm sóc và theo dõi phù hợp, đồng thời hiểu rằng có rạn không phải lỗi của bản thân.

Gãi bụng có làm xuất hiện rạn không?

BS Thảo: Gãi không phải cơ chế chính tạo rạn. Tuy nhiên, gãi mạnh có thể gây trầy và kích ứng. Nếu ngứa nhiều, cần tìm nguyên nhân; không nên cố chịu vì nghĩ đó chỉ là da đang giãn.

Mang thai phải bôi từ tháng nào mới không rạn?

BS Thảo: Chưa có mốc bôi nào bảo đảm ngừa rạn. Có thể dưỡng ẩm khi da khô, nhưng không nên hứa rằng bắt đầu từ một tháng nhất định sẽ phòng được hoàn toàn.

Uống nhiều nước có hết rạn không?

BS Thảo: Uống đủ theo nhu cầu giúp duy trì sức khỏe. Uống vượt nhu cầu không phải cách xóa những thay đổi cấu trúc của vết rạn. Cần phân biệt chăm sóc cơ thể với điều trị tổn thương đã hình thành.

Rạn đùi ở tuổi dậy thì có cần điều trị ngay?

BS Thảo: Trước tiên cần xác nhận chẩn đoán và xem có dấu hiệu bất thường không. Nếu là rạn sinh lý và không ảnh hưởng nhiều, có thể theo dõi. Khi trẻ bận tâm, nên tư vấn nhẹ nhàng, tránh làm trẻ sợ cơ thể đang phát triển.

Làm sao biết đang bị rạn do thuốc?

BS Thảo: Không thể kết luận chỉ bằng hình ảnh. Cần xem tên thuốc, độ mạnh, thời gian và vùng sử dụng. Hãy mang theo tuýp kem hoặc ảnh nhãn để bác sĩ đánh giá.

Nếu đã rạn rồi, phòng ngừa còn ý nghĩa không?

BS Thảo: Vẫn cần kiểm soát những yếu tố có thể thay đổi và tránh lạm dụng thuốc. Song song đó, nếu muốn cải thiện vết cũ, có thể trao đổi kế hoạch riêng; hai mục tiêu này cần được phân biệt.

Tài liệu tham khảo

1. Mayo Clinic. Stretch marks: Symptoms and causes.
2. NHS. Stretch marks.
3. NHS. Stretch marks in pregnancy.
4. NHS. Weight gain in pregnancy.
5. DermNet. Topical steroids.
6. NIDDK. Cushing’s Syndrome.
7. Cochrane. Topical preparations for preventing stretch marks in pregnancy. Tổng quan gồm sáu thử nghiệm, 800 phụ nữ; phạm vi tìm kiếm nghiên cứu được nêu đến tháng 10/2011.