Tóc rụng nhiều nguyên nhân do đâu? Phân biệt rụng tóc sinh lý và bệnh lý

Tóc rụng nhiều có thể liên quan đến di truyền, thay đổi nội tiết, căng thẳng, bệnh lý, thiếu dinh dưỡng hoặc tác động từ việc chăm sóc tóc. Có người rụng tóc từng đợt sau sinh, sau sốt hoặc giảm cân nhanh; người khác lại thấy tóc thưa dần ở đường ngôi và đỉnh đầu. Những biểu hiện này có thể xuất phát từ các cơ chế khác nhau, vì vậy cần xác định nguyên nhân trước khi lựa chọn điều trị.

Để hiểu tại sao rụng tóc nhiều, hãy chú ý thời điểm bắt đầu, vùng tóc thưa và những thay đổi sức khỏe trong vài tháng gần đây. Đây là các thông tin hữu ích khi bác sĩ đánh giá tình trạng tóc và da đầu.

Rụng bao nhiêu tóc mỗi ngày là bình thường?

Tóc phát triển theo chu kỳ, trải qua giai đoạn tăng trưởng, chuyển tiếp và nghỉ trước khi rụng. Các nang tóc hoạt động lệch pha nên một số sợi rụng đi trong khi những sợi khác tiếp tục phát triển.

Theo Học viện Da liễu Hoa Kỳ, rụng khoảng 50–100 sợi tóc mỗi ngày thường nằm trong giới hạn sinh lý. Tuy nhiên, con số này chỉ có tính tham khảo. Lượng tóc nhìn thấy khi gội còn phụ thuộc vào khoảng cách giữa các lần gội; tóc dài cũng dễ tạo cảm giác rụng nhiều hơn.

Việc đếm tóc tại nhà khó cho biết đầy đủ tình trạng nang tóc. Nếu đường ngôi rộng dần, phần tóc buộc nhỏ đi hoặc da đầu ngày càng lộ rõ, bạn vẫn cần được đánh giá dù không thấy tóc rụng thành nắm.

Phân biệt rụng tóc sinh lý và bệnh lý

Rụng tóc sinh lý là quá trình thay tóc tự nhiên, trong đó mật độ tóc nhìn chung được duy trì. Da đầu không xuất hiện vùng hói mới hoặc các dấu hiệu viêm đáng chú ý.

Rụng tóc bất thường có thể biểu hiện bằng lượng tóc rụng tăng rõ so với trước, tóc thưa tiến triển hoặc mất tóc thành từng vùng. Một số người còn có ngứa, đau, đỏ da đầu hoặc bong vảy.

Cần phân biệt tóc rụng khỏi nang với tóc gãy ở thân. Tóc gãy thường tạo nhiều sợi ngắn dài không đều, dễ gặp sau tẩy, duỗi hoặc tác động nhiệt. Hai tình trạng có thể cùng xuất hiện nhưng cách xử trí khác nhau.

Tóc rụng nhiều nguyên nhân do đâu?

1. Di truyền khiến tóc thưa dần theo một kiểu nhất định

Rụng tóc kiểu nam thường biểu hiện bằng đường chân tóc lùi ở hai bên trán hoặc tóc thưa tại đỉnh đầu. Cơ chế liên quan đến yếu tố di truyền và sự nhạy cảm của nang tóc với androgen, đặc biệt là dihydrotestosterone, thường gọi là DHT.

Nang tóc dần thu nhỏ, tạo ra sợi tóc mảnh và ngắn hơn qua các chu kỳ. Vì vậy, một người có thể thấy tóc thưa rõ dù lượng tóc rụng hằng ngày không tăng đột ngột.

Ở phụ nữ, tóc thường thưa tại vùng giữa đầu, đường ngôi rộng dần. Rụng tóc kiểu nữ có cơ chế phức tạp; nhiều người vẫn có nồng độ androgen trong giới hạn bình thường. Không thể kết luận “rối loạn nội tiết” chỉ từ biểu hiện tóc thưa.

Bạn có thể đọc thêm về biểu hiện này trong bài Hói đường ngôi giữa: thăm khám và điều trị mọc tóc.

2. Căng thẳng, sốt hoặc phẫu thuật làm thay đổi chu kỳ tóc

Sau một biến cố thể chất hoặc tâm lý, nhiều nang tóc có thể chuyển sang giai đoạn nghỉ. Tóc thường bắt đầu rụng rõ sau khoảng 2–3 tháng, khiến người bệnh khó liên hệ với sự kiện trước đó. Tình trạng này được gọi là rụng tóc telogen.

Các yếu tố khởi phát có thể gồm sốt cao, bệnh nặng, phẫu thuật, căng thẳng đáng kể hoặc giảm cân nhanh. Tóc thường rụng lan tỏa trên đầu, dễ nhận thấy lúc gội và chải. Khi yếu tố khởi phát được giải quyết, lượng tóc rụng có thể giảm dần, nhưng mật độ tóc cần thêm thời gian để phục hồi.

Nếu tóc tiếp tục rụng, cần xem lại các yếu tố còn tồn tại và khả năng có thêm một dạng rụng tóc khác.

3. Thay đổi nội tiết sau sinh và bệnh lý nội tiết

Sau sinh, sự thay đổi nội tiết có thể khiến nhiều sợi tóc chuyển sang giai đoạn nghỉ rồi rụng trong những tháng tiếp theo. Đây thường là một dạng rụng tóc tạm thời. Tuy nhiên, tình trạng kéo dài hoặc tóc thưa rõ vẫn cần được thăm khám.

Bệnh tuyến giáp cũng có thể gây tóc thưa. Ở phụ nữ, rụng tóc đi kèm kinh nguyệt không đều, mụn hoặc tăng lông có thể gợi ý cần đánh giá tình trạng tăng androgen, trong đó có hội chứng buồng trứng đa nang. Những dấu hiệu này giúp định hướng khám, chưa đủ để tự chẩn đoán.

4. Ăn kiêng quá mức và thiếu dinh dưỡng

Giảm cân nhanh, chế độ ăn quá ít năng lượng hoặc thiếu protein có thể khởi phát rụng tóc. Thiếu sắt cũng là yếu tố cần cân nhắc, nhất là ở người có kinh nhiều, ăn uống hạn chế hoặc có nguy cơ thiếu máu.

Tuy nhiên, tóc rụng không cho biết chính xác cơ thể đang thiếu chất gì. Bác sĩ cần kết hợp chế độ ăn, triệu chứng và xét nghiệm khi có chỉ định để xác định vấn đề.

Không nên tự dùng đồng thời nhiều viên uống “nuôi tóc”. Bổ sung sắt, kẽm hoặc biotin cần phù hợp với tình trạng thực tế; sử dụng khi không thiếu chưa chắc giúp tóc mọc tốt hơn. Một số chất còn có thể gây hại khi dùng quá mức.

5. Bệnh da đầu và rụng tóc từng mảng

Nấm da đầu có thể gây bong vảy, tóc gãy sát da, xuất hiện chấm đen hoặc vùng mất tóc. Một số trường hợp có viêm, đau và sưng. Tình trạng này cần được chẩn đoán để điều trị đúng, đặc biệt ở trẻ em.

Rụng tóc từng mảng là bệnh có cơ chế tự miễn, thường tạo những vùng mất tóc tương đối rõ ranh giới. Bệnh cũng có thể ảnh hưởng lông mày, lông mi hoặc những vùng có lông khác. Diễn tiến và khả năng mọc lại khác nhau giữa từng người.

Một số bệnh viêm phá hủy nang tóc và để lại sẹo có thể gây mất tóc vĩnh viễn. Vì vậy, vùng tóc thưa kèm đau rát, đỏ hoặc da đầu nhẵn bất thường cần được khám sớm.

6. Thuốc và các đợt điều trị bệnh

Một số thuốc có thể làm thay đổi chu kỳ tóc, gây rụng sau vài tháng sử dụng. Hóa trị có thể tác động vào tóc đang tăng trưởng và gây rụng sớm hơn. Mức độ rụng phụ thuộc loại thuốc, liều dùng và từng người.

Khi đi khám, hãy mang theo danh sách thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung, đồng thời ghi lại thời điểm bắt đầu hoặc thay đổi liều. Không tự ngưng thuốc đang điều trị bệnh; bác sĩ kê đơn cần đánh giá lợi ích, nguy cơ và khả năng điều chỉnh.

7. Tạo kiểu, hóa chất và tác động từ bên ngoài

Tẩy tóc, duỗi, uốn hoặc dùng nhiệt thường xuyên có thể làm thân tóc hư tổn và dễ gãy. Tình trạng này thường đi kèm tóc khô, xơ, chẻ ngọn và nhiều sợi ngắn không đều.

Buộc quá chặt hoặc nối tóc gây lực kéo kéo dài có thể làm tóc thưa ở vùng chịu lực, thường là đường chân tóc. Rụng tóc do lực kéo ở giai đoạn sớm có thể cải thiện khi thay đổi kiểu tóc; nếu kéo dài đến mức hình thành sẹo, tóc có thể không mọc lại.

Khi tìm hiểu ảnh hưởng của “môi trường”, cần xác định tác động cụ thể như nhiệt, hóa chất hoặc lực kéo. Chỉ từ biểu hiện tóc rụng chưa thể quy nguyên nhân cho nắng, bụi hay nguồn nước.

Khi nào nên khám vì rụng tóc?

Bạn nên đặt lịch khám khi tóc rụng tăng rõ và tiếp diễn, đường ngôi rộng dần hoặc xuất hiện vùng tóc thưa mới. Nên khám sớm nếu rụng thành mảng, da đầu đau rát, viêm, có mủ hoặc mất tóc tiến triển nhanh.

Hãy ghi lại những thay đổi gần đây về sức khỏe, cân nặng, chế độ ăn và thuốc sử dụng. Có thể chụp ảnh đường ngôi, hai bên trán và đỉnh đầu trong điều kiện ánh sáng tương tự để bác sĩ thuận tiện theo dõi.

Bác sĩ xác định nguyên nhân rụng tóc như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm khởi phát, diễn tiến, bệnh sử và tiền sử gia đình; đồng thời khám da đầu, quan sát sợi tóc và phân bố vùng thưa. Soi da đầu có thể cung cấp thêm thông tin về nang tóc.

Xét nghiệm máu hoặc sinh thiết da đầu chỉ được cân nhắc khi cần làm rõ nguyên nhân. Không phải ai rụng tóc cũng cần cùng một bộ xét nghiệm. Một người cũng có thể đồng thời gặp rụng tóc sau một đợt bệnh và rụng tóc kiểu di truyền, nên việc đánh giá cần bao quát cả hai.

Có thể làm gì trong lúc chờ thăm khám?

Hãy duy trì chế độ ăn đủ năng lượng, có nguồn protein phù hợp và tránh giảm cân quá nhanh. Gội nhẹ nhàng theo nhu cầu da đầu, hạn chế chà xát mạnh, giảm nhiệt khi sấy và tạm ngưng những kiểu tóc gây căng kéo.

Dầu gội có thể hỗ trợ làm sạch và chăm sóc da đầu, nhưng khả năng xử lý nguyên nhân rụng tóc còn phụ thuộc bệnh cụ thể. Trước khi chọn thuốc hoặc liệu trình, cần biết tóc đang rụng theo cơ chế nào và mục tiêu điều trị là gì.

Bạn có thể tham khảo thêm các phương pháp điều trị mọc tóc và rụng tóc tại Pensilia. Khi thăm khám, hãy trao đổi với bác sĩ về chẩn đoán, thời gian đánh giá đáp ứng và nhu cầu duy trì điều trị của trường hợp mình.

Nguồn tham khảo y khoa:

• American Academy of Dermatology (AAD). Do you have hair loss or hair shedding?
  
• American Academy of Dermatology (AAD). Hair loss: Who gets and causes
  
• DermNet. Telogen effluvium
• DermNet. Male pattern hair loss